ทำไม “คนชรา” จึงไม่ทราบสึกคันภายหลังถูก “ยุงกัด”?

ในฤดูร้อนของญี่ปุ่น ถ้าหากไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็มักจะมียุงมากัดได้ง่าย แต่สิ่งที่น่ามหัศจรรย์คือ คนสูงอายุวัยเลยหกสิบกว่าปีเยอะๆนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่รู้สึกคันแม้ว่าจะมียุงมากัดซ้ำซากจำเจ ชาวญี่ปุ่นเขามองเห็นในหัวข้อนี้และได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย พวกเรามารู้จักกลไกการเกิดอาการคันจากการถูกยุงกัด และก็หาคำตอบว่าเพราะเหตุไรคนสูงอายุโดยมากไม่ค่อยรู้สึกคันหลังจากโดนยุงกีดกัน ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเนื่องด้วยการถูกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนชนิดหนึ่งออกมาเพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้เลือดแข็งทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็แล้วแต่ ร่างกายมนุษย์เราจะตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งจะมีผลให้รอบๆที่โดนกัดมีการบวมแดงและก็คันขึ้นมา ถึงแม้ท้ายที่สุดอาการบวมจะหายไปแต่อาการคันยังคงอยู่จนกระทั่งภูมิคุ้มกันจะมีผลให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนต่างวัยมีการตอบสนองต่อการถูกยุงกัดได้ยังไง
มนุษย์เรามีการตอบสนองของภูมิคุ้มกันต่อโปรตีนในยุงที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงชีวิต ในเด็กอ่อน เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่รู้สึกคันหรือมีลักษณะอาการบวมแดงรอบๆรอยแผลที่โดนกัด เนื่องด้วยยังไม่มีปฏิกิริยาตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกาย อย่างไรก็แล้วแต่ เมื่อถูกยุงกัดบ่อยครั้งเข้า ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายจะค่อยๆถูกสร้างขึ้น กระทั่งเมื่อไปสู่วัยอนุบาลและก็ประถมศึกษา เซลล์ภูมิคุ้มกันของร่างกายดังเช่น T เซลล์ (T cells) และก็แมคโครฟาจ (Macrophage) จะจำโปรตีนในน้ำลายยุงและก็พวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด ก่อเกิดการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่รู้สึกคันขึ้นมาในทันทีหลังจากโดนยุงกัด แต่อาการคันจะเกิดขึ้นข้างหลังโดนกัดตรงเวลาข้างหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันจำพวกนี้ว่าปฏิกิริยาการประวิงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิคุ้มกันหลังจากยุงกัดที่เกิดในเด็กโดยมาก อาการบวมแดงและก็คันจะหายไปในระยะเวลาหลายวันจนกระทั่งอาทิตย์ อย่างไรก็แล้วแต่ มีข้อควรไตร่ตรองคือ ไม่สมควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อย เนื่องจากว่าอาจทำให้มีการแพ้น้ำลายยุงและก็นำมาซึ่งการทำให้เด็กมีลักษณะอาการบวมคันและก็อักเสบที่ผิวหนังได้ ทั้งยังอาจจะทำให้กำเนิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกและก็ถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงจะแปรไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินจำพวก E หรือ IgE ขึ้นมาต้านทานโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่แปลกปลอมจะมีผลให้มีการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) และก็สารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วก่อเกิดอาการคันและก็บวมแดงขึ้นมาหลังจากโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันและก็บวมแดงจะบางเบาลงภายในเวลาโดยประมาณครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงจำพวกนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบรุนแรง (Immediated reaction) ทั้งนี้การตอบสนองแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นกับภูมิคุ้มกันของแต่ละคน เพราะฉะนั้นยุงกัดเพียงครั้งเดียวก็กระตุ้นให้เกิดอาการบวมคันขึ้นมาโดยทันทีและก็บางครั้งก็อาจจะคันหลังจาก 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุโดยประมาณ 50-60 ปี และก็ถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์และก็แมคโครฟาจจะค่อยๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงและก็ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเริ่มไม่ค่อยตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การตอบสนองแบบ Delayed reaction จะค่อยๆหายไป ดำรงไว้แต่การตอบสนองแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมและก็คันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในเวลาโดยประมาณ 30 นาที

ในคนสูงอายุที่อายุมากกว่า 60 ปี การตอบสนองภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction จะค่อยๆหายไป แต่ร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกจำพวกขึ้นมาต้านทานน้ำลายยุงหมายถึง IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีคุณภาพสูงสำหรับการจับกับน้ำลายยุงและก็ลดความรุนแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction ก็เลยทำให้คนสูงอายุไม่มีอาการบวมและก็คันจากการถูกยุงกัดนั่นเอง

ถึงแม้เมื่ออายุมากขึ้นอาการบวมคันจากการถูกยุงกัดจะลดลงกระทั่งทำให้คนสูงอายุในญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะตอนหน้าร้อนได้อย่างไร้กลุ้มใจ แต่สำหรับคนประเทศไทยไม่ว่าจะเป็นตอนๆไหนของชีวิตพวกเราก็ยังต้องระวังยุงอยู่ตลอด เนื่องจากว่ายุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกและก็ไข้มาลาเรีย

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *